Phòng Tư pháp thành phố Tam Kỳ được Chủ tịch nước tặng Huân chương lao động hạng nhì

UBND phường An Sơn dẫn đầu phong trào thi đua Quý 1 năm 2020

UBND phường Hòa Thuận dẫn đầu phong trào thi đua năm 2019






















:::Thống kê:::

  • Đang truy cập: 0
  • Hôm nay: 4042
  • Tháng hiện tại: 189225
  • Tổng lượt truy cập: 18987727

Dự án Bộ luật Tố tụng Hình sự (sửa đổi) Bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp mới

Đăng lúc: Thứ hai - 22/12/2014 08:04 - Người đăng bài viết: Tuphaptamky
Tố tụng hình sự có lẽ là lĩnh vực pháp luật dễ xảy ra sự va chạm mạnh giữa thực thi quyền lực của Nhà nước, của cộng đồng với quyền, lợi ích của công dân, cá nhân. Vậy nên, một trong những vấn đề đặt ra mỗi khi sửa đổi bộ luật này là làm thế nào để vừa bảo vệ được lợi ích chung của cộng đồng, vừa bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của mỗi cá nhân? Và đặc biệt trong lần sửa đổi này thì phải làm thế nào để cụ thể hóa được những quy định tiến bộ về quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp mới?

Những nội dung này đã được các đại biểu dự Hội thảo Hoàn thiện các quy định về cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng, bào chữa và những biện pháp cưỡng chế trong dự án Bộ luật Tố tụng Hình sự đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp do Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tổ chức trao đổi và kiến nghị.

Hiến pháp năm 2013, có hiệu lực từ ngày 1.1.2014, đã có nhiều quy định mới, thể hiện sâu sắc quan điểm tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm các quyền con người, quyền công dântrong tình hình mới. Khác với bố cục của Hiến pháp năm 1992, chương về Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân được trang trọng chuyển từ Chương V lên Chương II và đổi tên chương thành: Quyền con người, quyền và nghĩa vụ của công dân. Nhiều chuyên gia pháp luật uy tín cho rằng các quy định về quyền con người trong bản Hiến pháp mới này của nước ta có những điểm tiến bộ hơn pháp luật quốc tế. Bởi theo pháp luật quốc tế về nhân quyền, nghĩa vụ của Nhà nước trong thực hiện quyền con người được thể hiện ở 3 cấp độ là: tôn trọng - bảo vệ - thực hiện. Trong khi đó, tại Điều 14, Hiến pháp năm 2013 quy định: ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân... được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật. Thực tế cho thấy, nghĩa vụ bảo đảm là bao trùm và cao hơn nghĩa vụ thực hiện. Chương II về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân cũng là chương có số điều nhiều nhất, 36 điều, so với các chương khác của Hiến pháp. Trong đó, so với Hiến pháp 1992, thì Hiến pháp 2013 đã bổ sung rất nhiều quyền con người, quyền công dân như: quyền sống; quyền hưởng thụ các giá trị văn hóa, nghiên cứu và thụ hưởng các kết quả khoa học; quyền xác định dân tộc của mình, quyền sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ, lựa chọn ngôn ngữ giao tiếp; quyền được sống trong môi trường trong lành... Đặc biệt, Hiến pháp khẳng định: quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng.

Với mục tiêu cuối cùng là thể chế hóa, cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp mới, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Trưởng Ban soạn thảo dự án Bộ luật Tố tụng hình sự Nguyễn Hòa Bình cho biết, so với Bộ luật hiện hành, dự thảo Bộ luật sửa đổi lần này nhiều hơn 132 điều. Hầu hết những điểm mới này nhằm cụ thể hóa để bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân vừa được hiến định.

Và một trong những điểm cụ thể hóa thể hiện ở các quy định về những biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự. Trong Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành không có chương riêng về Những biện pháp cưỡng chế tố tụng mà chỉ có chương về Những biện pháp ngăn chặn và nhiều điều luật có liên quan về thủ tục, thời hạn nằm rải rác trong các chương khác. Thực tiễn cho thấy quy định như vậy dễ dẫn đến có trường hợp cơ quan tố tụng lạm dụng các biện pháp cưỡng chế, xâm hại đến quyền, lợi ích của công dân. Cụ thể hóa yêu cầu của Hiến pháp năm 2013 về bảo đảm quyền con người, quyền công dân, dự thảo sửa đổi theo hướng thu hút toàn bộ các biện pháp cưỡng chế, quy định trong các chương, các phần của Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành để điều chỉnh chung trong Chương VI nhằm bảo đảm tính thống nhất, chặt chẽ khi quy định về các biện pháp hạn chế quyền con người, quyền công dân. Theo đó, Chương này sẽ có tên gọi: Những biện pháp cưỡng chế tố tụng, và được bố cục thành hai mục: Mục I - Những biện pháp ngăn chặn và Mục II - Những biện pháp cưỡng chế khác.

Thể chế hóa yêu cầu của Nghị quyết 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, cụ thể là việc xác định rõ căn cứ tạm giam, hạn chế việc áp dụng biện pháp tạm giam đối với một số loại tội phạm, thu hẹp đối tượng người có thẩm quyền quyết định việc áp dụng các biện pháp tạm giam, dự thảo Bộ luật hiện đã xác định rõ căn cứ áp dụng biện pháp tạm giam, xác định cụ thể các trường hợp được coi là cản trở điều tra, truy tố, xét xử, bổ sung thời hạn áp dụng các biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lãnh, đặt tiền, sổ tiết kiệm tiền gửi, kim khí quý, đá quý... Bổ sung một mục riêng quy định về các biện pháp cưỡng chế khác, gồm 7 biện pháp, trong đó có 4 biện pháp mới là: bắt buộc phải có mặt theo giấy triệu tập; phong tỏa tài khoản ngân hàng, tổ chức tín dụng, kho bạc nhà nước; tạm hoãn xuất cảnh; và phạt tiền.

Hay để cụ thể hóa Điều 31 Hiến pháp năm 2013: Người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa(khoản 4), dự thảo Bộ luật đã xây dựng một chương riêng gồm 13 điều về bào chữa. Một số điểm mới đáng lưu ý có thể kể đến trong chương này là mở rộng các trường hợp bắt buộc phải có người bào chữa đối với bị can, bị cáo về tội có hình phạt tù chung thân. Hay, bổ sung và làm rõ một số quyền của người bào chữa như: có mặt khi lấy lờâi khai của người bị bắt, khi cơ quan tiến hành tố tụng kê biên tài sản, khám người, khám chỗ ở, chỗ làm việc; đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn; tiến hành một số hoạt động tố tụng để loại trừ tội phạm cho người mà mình bào chữa; triệu tập người làm chứng; thu thập, đưa ra chứng cứ. Quy định cụ thể tiêu chuẩn đối với bào chữa viên nhân dân, thủ tục mời người bào chữa, cấp giấy chứng nhận người bào chữa, thay đổi hoặc từ chối người bào chữa, trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng trong việc bảo đảm cho người bào chữa thực hiện tốt quyền bào chữa...

Theo đại biểu dự Hội thảo thì hoạt động chính nhằm bảo vệ quyền và lợi ích công dân trong quá trình tố tụng chính là bào chữa. Ở các nước có hệ thống pháp luật lâu đời và tương đối hoàn thiện, luật sư có thể có mặt bên cạnh công dân trong mọi tình huống tiếp xúc với cơ quan công quyền mà quyền và lợi ích của công dân có khả năng bị xâm hại. Vì thế, có ý kiến đề nghị trong lần sửa đổi này nên mở rộng diện chủ thể được hưởng quyền trợ giúp pháp lý, bào chữa, ngoài người bị bắt, bị can, bị cáo có thêm người bị tình nghi phạm tội và người đang chấp hành bản án có hiệu lực pháp luật. Bởi thực tế, trong giai đoạn tiền tố tụng, cơ quan điều tra thường từ chối sự có mặt của luật sư. Điều này có thể gây ra tâm lý băn khoăn cho những người bị triệu tập, bị câu lưu nhưng có đơn tự nguyện hợp tác với cơ quan điều tra... 

Góp ý kiến về kỹ thuật lập pháp trong sửa đổi Bộ luật lần này, nhiều ý kiến đề nghị, kế thừa Bộ luật hiện hành, dự thảo nên giữ các khái niệm như: cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng... Theo phân tích của Gs. Ts Đỗ Ngọc Quang, Đại học Luật Hà Nội, thì hoạt động tố tụng chỉ gồm ba hoạt động chính là: truy tố, xét xử và bào chữa. Ba hoạt động này phải được xếp ngang nhau, không hoạt động nào được coi là có tính ưu tiên. Tuy nhiên, theo quy định của dự thảo thì các cơ quan tiến hành truy tố, xét xử lại được nhóm vào các chương riêng với khái niệm riêng là cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng; còn người bào chữa vẫn được quy định với tư cách là người tham gia tố tụng. Điều này thể hiện một quan điểm không còn phù hợp với thực tế rằng vị trí, vai trò của người bào chữa không bình đẳng với người tiến hành tố tụng, mà chỉ là quyền năng phái sinh của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo. Trong khi đó, Hiến pháp mới đã ghi nhận nguyên tắc tranh tụng trong xét xử (khoản 5, Điều 103); chủ trương cải cách tư pháp cũng yêu cầu phải tăng cường vị thế của người bào chữa với tư cách một bên có vị trí độc lập, bình đẳng với các chủ thể khác, nhất là với các chủ thể thực hiện chức năng buộc tội trong việc chứng minh sự vô tội hoặc thực hiện việc gỡ tội. Bên cạnh đó, có ý kiến còn chỉ ra rằng, cơ quan tiến hành tố tụng chỉ bao gồm tòa án, viện kiểm sát và cơ quan điều tra, nhưng người tiến hành tố tụng lại có một số chủ thể không nằm trong cơ quan tiến hành tố tụng, thì về mặt logic là không hợp lý. Vì thế, nên đổi tên và nhóm các quy định về cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng thành một chương, có thể là Chương về cơ quan và người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, đồng thời xác định đây cũng là một bên tham gia tố tụng, tương tự với người bào chữa.

Theo chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của QH năm 2015, dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) là một trong 15 dự án luật sẽ trình QH cho ý kiến tại Kỳ họp thứ Chín. Thực tế hoạt động lập pháp của QH thời gian qua, nhất là những kỳ họp gần đây cho thấy, có không ít dự án luật từ khi cơ quan soạn thảo chuyển sang cơ quan gác cổng của QH thẩm tra trước khi trình QH cho ý kiến lần đầu thì dự thảo gần như được viết lại hoàn toàn. Và cũng có dự thảo luật từ khi QH cho ý kiến lần đầu, qua quá trình tiếp thu, chỉnh lý và hoàn thiện theo ý kiến đóng góp của ĐBQH, đến lúc dự thảo được trình QH xem xét, thông qua cũng có sự điều chỉnh không nhỏ. Tất cả những sự thay đổi này đều hướng tới mục tiêu bảo đảm chất lượng dự thảo luật, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của dự án luật với hệ thống pháp luật. Dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đang trong quá trình xây dựng dự thảo. Nhiều nội dung sửa đổi, bổ sung trong dự thảo còn những ý kiến khác nhau. Để có thể đạt đến sự cân bằng hợp lý, khắc phục những hạn chế đã chỉ ra trong quá trình thực thi luật, đề xuất được phương án tối ưu, phù hợp với thực tiễn cần sự đóng góp của nhiều phía mà trực tiếp là những đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh của bộ luật quan trọng này. Đó là ý kiến của tòa án, viện kiểm sát, các cơ quan điều tra, luật sư và từ phía người dân. Nhưng dẫu đóng góp ý kiến theo hướng nào thì một trong những quan điểm chỉ đạo cần tuân thủ và bám chặt trong suốt quá trình tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo là phải cụ thể hóa đúng tinh thần của Hiến pháp năm 2013: các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật.

Ngọc Điệp
Nguồn:daibieunhandan.vn

XEM BÀI GIẢNG TUYÊN TRUYỀN PHÁP LUẬT TẠI ĐÂY

XEM VIDEO HƯỚNG DẪN THỂ THỨC, KỸ THUẬT TRÌNH BÀY VĂN BẢN HÀNH CHÍNH

Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Tin mới

Thăm dò ý kiến

Đánh giá thái độ phục vụ của công chức Phòng Tư pháp thành phố Tam Kỳ

Thoải mái, dễ chịu, vui vẻ

Hướng dẫn tận tình, chu đáo

Hướng dẫn thờ ơ, qua loa

Ý kiến khác

Bài giảng Luật An ninh mạng và quy tắc ứng xử trên mạng xã hội