Phòng Tư pháp thành phố Tam Kỳ được Chủ tịch nước tặng Huân chương lao động hạng nhì

UBND phường An Sơn dẫn đầu phong trào thi đua Quý 1 năm 2020

UBND phường Hòa Thuận dẫn đầu phong trào thi đua năm 2019






















:::Thống kê:::

  • Đang truy cập: 0
  • Hôm nay: 779
  • Tháng hiện tại: 250062
  • Tổng lượt truy cập: 18785827

Trên cơ sở Hiến pháp mới, cần định đúng vị trí, vai trò của Nhà nước và kinh tế Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

Đăng lúc: Thứ hai - 26/05/2014 08:00 - Người đăng bài viết: Tuphaptamky
Hiến pháp năm 2013 tiếp tục khẳng định nền kinh tế nước ta là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo.
 Quy định như vậy là phù hợp vì ngày nay không còn nền kinh tế nào trên thế giới là nền kinh tế thị trường tự do hoàn toàn, hầu hết các nền kinh tế đều có sự can thiệp của Nhà nước bằng các công cụ trực tiếp và gián tiếp. Vấn đề trung tâm, mang tính chất cơ sở lý luận để hoàn thiện thể chế kinh tế theo yêu cầu của Hiến pháp mới là phải giải quyết được mối quan hệ giữa Nhà nước và thị trường, định đúng vị trí, vai trò của Nhà nước và kinh tế Nhà nước trong nền kinh tế thị trường của nước ta.

Đổi mới tư duy và hành động trong việc thực hiện chức năng quản lý kinh tế của Nhà nước từ Trung ương đến địa phương

Nếu hiểu kinh tế Nhà nước bao gồm tất cả các nguồn lực vật chất của Nhà nước như: tài nguyên ngân sách; các nguồn lợi Nhà nước thu được hàng năm, dự trữ  ngoại hối, dự trữ lương thực; nguyên nhiên liệu chiến lược; cơ sở hạ tầng do Nhà nước đầu tư; các tổ chức kinh tế của Nhà nước... thì đây chính là lực lượng vật chất mà Nhà nước sử dụng cho mục tiêu phát triển kinh tế và cải thiện dân sinh, tức là thực hiện chức năng của Nhà nước, chứ không liên quan gì đến khái niệm cạnh tranh của các chủ thể kinh tế trên thị trường, vì thế cũng hoàn toàn khác với vai trò của doanh nghiệp Nhà nước.

Nếu hiểu vai trò chủ đạo là vai trò dẫn dắt thị trường, khắc phục những khuyết tật cố hữu của thị trường thì lại liên quan đến cách sử dụng kinh tế Nhà nước như thế nào và phối hợp trong việc sử dụng cả hệ thống công cụ của Nhà nước (trong đó có công cụ về thể chế) chứ không đơn thuần chỉ là lực lượng vật chất nằm trong tay Nhà nước.

Cho đến nay, dường như, khi nhấn mạnh đến vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước, nhiều người vẫn nghĩ ngay đến việc duy trì lực lượng doanh nghiệp Nhà nước, thậm chí cho rằng, doanh nghiệp Nhà nước phải độc quyền. Điều này đã vô hình chung đi ngược với bản chất của thị trường. Thực tiễn ở Thành phố Hồ Chí Minh trong hơn 20 năm qua cho thấy, nếu năm 1991 khu vực Nhà nước chiếm 50,1% GDP, khu vực ngoài Nhà nước chiếm 41,8% GDP và khu vực FDI chiếm 8,1% GDP thì đến năm 2013, các tỷ lệ trên là: 17,9%; 58,7% và 23,4%, nhưng chính quyền thành phố Hồ Chí Minh vẫn thực hiện tốt hơn vai trò của Nhà nước ở địa phương trong việc điều hành kinh tế trên địa bàn, thu ngân sách, giải quyết việc làm, thậm chí tham gia ổn định giá cả có hiệu quả trong 3 năm qua. Do đó, chưa thấy mối liên quan trực tiếp nào giữa tỷ trọng cao của khu vực kinh tế Nhà nước trong GDP với việc thực hiện tốt hơn chức năng quản lý kinh tế - xã hội của Nhà nước. Đây là thực tiễn cần suy nghĩ để định vị vai trò của khu vực kinh tế Nhà nước và doanh nghiệp Nhà nước trong cơ chế thị trường của chúng ta.

Để hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, có 3 vấn đề trọng tâm vướng mắc trong tư duy và hành động hiện nay cần được đổi mới.

Thứ nhất, cần đổi mới tư duy và hành động trong việc thực hiện chức năng quản lý kinh tế của Nhà nước từ Trung ương đến địa phương trong điều kiện vận hành của thị trường. Đây là vấn đề khá khó khăn và phức tạp của quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung bao cấp sang kinh tế thị trường. Quản lý Nhà nước trong nền kinh tế thị trường, ngoài việc tạo môi trường pháp lý minh bạch thông thoáng cho sự vận động của các chủ thể tham gia thị trường, còn có vai trò khắc phục những khuyết tật cố hữu của thị trường để tạo nên một sức mạnh tổng hợp của vai trò Nhà nước và vai trò thị trường.

Thứ hai, nền kinh tế thị trường của chúng ta đi sau nên hoàn toàn có thể vận dụng những công cụ vận hành của thị trường, mà lịch sử phát triển ở nhiều nước cho thấy là đúng đắn và phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của nước ta. Định chế vận hành cơ chế thị trường không thể sáng tạo cá biệt cho từng quốc gia, mà về cơ bản nó mang tính phổ biến, tuân theo quy luật của thị trường và là sự tích lũy tri thức quản lý của loài người. Thị trường là công cụ, là cơ chế chuyển tải mục tiêu phát triển của một quốc gia; chứ tự nó không phải là mục tiêu. Do đó, sử dụng các công cụ kinh tế thị trường không mâu thuẫn với tính chất định hướng xã hội chủ nghĩa trong mô hình kinh tế của nước ta.

Thứ ba, do thuộc tính của kinh tế thị trường nên thường xuyên xuất hiện sự xung đột và mâu thuẫn lợi ích giữäa các chủ thể khác nhau của thị trường (ví dụ: không có chính sách kinh tế tài chính nào của Nhà nước thỏa mãn lợi ích của mọi đối tượng điều chỉnh); thường xuất hiện các nhóm lợi ích tác động đến chính sách và thể chế quản lý.

Sự ưu việt của mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phải thể hiện ở chỗ: có khả năng cao nhất và có điều kiện nhất để có thể hạn chế đến mức thấp nhất các khuyết tật của thị trường

Trong suốt quá trình gần 30 năm đổi mới, chúng ta đã sử dụng 5 hệ thống công cụ chủ yếu để quản lý nền kinh tế gồm: hệ thống pháp luật nhằm tạo ra luật chơi cho các chủ thể tham gia vào các quan hệ kinh tế; công tác kế hoạch và quy hoạch, nhằm hoạch định các mục tiêu và xác lập các phương tiện để đạt các mục tiêu đề ra; các chính sách điều tiết kinh tế vĩ mô, đặc biệt chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ; sử dụng lực lượng vật chất của Nhà nước để bổ khuyết thị trường (trong đó quan trọng nhất là các loại dự trữ quốc gia); cung cấp dịch vụ và hàng hóa công cộng, hành chính công và sử dụng các công cụ hỗ trợ như thông tin, xúc tiến thương mại, cung cấp các dịch vụ sản xuất... Về cơ bản, hầu hết các nước kinh tế thị trường đều áp dụng 5 loại công cụ này ở mức độ khác nhau và ở những giai đoạn khác nhau. Tuy nhiên, kết quả việc sử dụng các công cụ không phải ở đâu và lúc nào cũng mang lại những thành công giống nhau. Nguyên nhân chính là cách sử dụng những công cụ đó có phù hợp hay không trong các bối cảnh cụ thể.

Hoàn thiện thể chế quản lý kinh tế thị trường định hướng của nước ta cũng chính là sự hoàn thiện 5 nhóm công cụ quản lý nêu trên, nhằm tạo ra cơ chế vận hành tốt nhất cho các chủ thể tham gia vào thị trường. Sự ưu việt của mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phải thể hiện ở chỗ: có khả năng cao nhất và có điều kiện nhất để có thể hạn chế đến mức thấp nhất các khuyết tật của thị trường. Đây vừa là thước đo vừa là thách thức của mô hình kinh tế mà nước ta đang theo đuổi.

Nhà nước cần sử dụng các công cụ thị trường để định hướng sự vận động của các chủ thể kinh tế phục vụ cho mục tiêu xã hội và bảo vệ môi trường. Mục tiêu phát triển bền vững được ưu tiên hàng đầu để xử lý các khuyết tật của kinh tế thị trường. Biểu hiện rõ nét của xu hướng này là Nhà nước không làm thay thị trường, mà bổ sung những khuyết tật và xử lý những thất bại của thị trường. Ví dụ, giáo dục, y tế là các loại dịch vụ thuộc chức năng của Nhà nước, chứ không phải là chức năng của thị trường.

Tác động tích cực cũng như tiêu cực của thị trường ngày càng vượt khỏi phạm vi quốc gia, mà trở thành các vấn đề của khu vực và quốc tế. Do đó, thể chế thị trường của một nước phải tương thích với thể chế của các định chế kinh tế, tài chính quốc tế và khu vực nhằm bảo đảm cho sự vận động thông suốt của thị trường. Tính lệ thuộc của các nền kinh tế đang phát triển vào các nền kinh tế đã phát triển giảm dần và tính tương thuộc ngày càng tăng lên.

Nhà nước không bao cấp rủi ro trong kinh doanh của doanh nghiệp, nhưng cũng không tạo ra những rủi ro cho doanh nghiệp bằng các quyết định hành chính của mình. Hiện nay, hệ thống pháp luật của nước ta trong quản lý kinh tế thị trường, tuy chưa hoàn thiện, nhưng cũng đã phủ kín hầu hết các lĩnh vực. Nhưng thực tế, hiệu lực và hiệu quả quản lý Nhà nước về kinh tế chưa cao là do sự can thiệp của Nhà nước, ở nhiều cấp chính quyền khác nhau, không phù hợp với sự vận động của thị trường. Mặt khác, Nhà nước lại thiếu công cụ và cơ chế giám sát, chế tài để bảo đảm các chủ thể tham gia các quan hệ thị trường tuân thủ luật chơi đã đề ra.

Vấn đề không phải ở chỗ Nhà nước lớn hay thị trường lớn, mà là ở chỗ Nhà nước can thiệp vào thị trường như thế nào, bằng các công cụ gì phù hợp với chức năng của Nhà nước; đồng thời không làm cho các quan hệ thị trường bị méo mó.

Hoàn thiện mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là hai mặt của một vấn đề: giải bài toán phát triển của Việt Nam chính là giải bài toán mô hình kinh tế thị trường Việt Nam. Trong 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới và đặc biệt từ Đại hội Đảng lần thứ IX, vấn đề hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa luôn luôn được đặt ra, trên thực tế cũng đã không ngừng được thể chế bằng hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, làm thế nào để thể chế kinh tế thực sự là động lực để thúc đẩy quá trình thực hiện và mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước vẫn đang là thách thức.

Theo tôi, trước hết, cần sớm hoàn thiện cơ chế vận hành của 5 loại thị trường gồm: thị trường tài chính; thị trường bất động sản; thị trường hàng hóa tương lai và phát triển mạng lưới thương mại hiện đại; thị trường lao động và thị trường công nghệ. Việc hoàn thiện các loại thị trường này cần xác định trên hai nguyên tắc: một là, bảo đảm tính đồng bộ trong mối quan hệ kinh tế giữa các thị trường với nhau. Bởi vì, không có một loại thị trường nào phát triển riêng rẽ, mà luôn luôn là nguyên nhân và kết quả của thị trường kia. Ví dụ, nếu các ngành kinh tế khác không phát triển, thì không có điều kiện để phát triển thị trường tài chính và nếu thị trường tài chính không phát triển, thì không bảo đảm được nguồn vốn cho các ngành kinh tế khác. Hai là, sự phát triển các loại thị trường phải thông qua các chính sách của Nhà nước, được bảo đảm bằng hệ thống pháp luật có liên quan, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội cho từng giai đoạn của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Cùng với đó, Nhà nước cần phải sử dụng công cụ quy hoạch và kế hoạch phù hợp với sự vận hành của cơ chế kinh tế thị trường. Cụ thể là cần đổi mới công tác kế hoạch nhằm xác định rõ những nội dung kinh tế - xã hội mà mỗi cấp chính quyền cần hoạch định; đồng thời tính toán sự cân đối các nguồn lực tương ứng với các mục tiêu đã xác định, nhằm định hướng cho thị trường phát triển. Đổi mới công tác kế hoạch và quy hoạch thực chất là xác định lại vai trò của Nhà nước trong suốt quá trình dẫn dắt thị trường phát triển theo mục tiêu của mình. Do đó, một trong các nhiệm vụ quan trọng của công tác quy hoạch kế hoạch là dự báo, các nhân tố ảnh hưởng đến các mục tiêu phát triển. Đổi mới nội dung và phương thức xác định các chỉ tiêu kinh tế - xã hội hiện nay theo hướng chuyển từ tính chất pháp lệnh sang tính chất dự báo các chỉ tiêu kinh tế. Ví dụ như chuyển dịch cơ cấu kinh tế, huy động vốn đầu tư, chỉ số tăng giá... mang tính chất dự báo để định hướng cho nhà đầu tư, không cần xem đó là những trói buộc trong điều hành nền kinh tế của Nhà nước. Trọng tâm của công tác kế hoạch là xây dựng các chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương, trong đó xác định các chính sách, biện pháp, giải pháp nhằm bảo đảm các mục tiêu đề ra. Đối với các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội, cần tập trung vào các chỉ tiêu phát triển bền vững như các chỉ tiêu về an sinh xã hội, môi trường... nhằm trói buộc các cấp chính quyền phải thực hiện nhiệm vụ của mình. Bởi lẽ, các chỉ tiêu về kinh tế, xét cho cùng, chỉ là phương tiện; còn các chỉ tiêu về an sinh - xã hội mới là mục tiêu của phát triển.

Một vấn đề quan trọng nữa để vận hành hiệu quả nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là cần mở rộng phân cấp, phân quyền cho địa phương, đồng thời phải tạo cơ chế để tăng cường kiểm tra, thanh tra, giám sát của chính quyền Trung ương đối với chính quyền địa phương.

Chính phủ cần tập trung vào 3 nhiệm vụ: hoạch định chính sách; ban hành các quy định và kiểm tra giám sát chế tài vi phạm. Còn các quyết định cụ thể liên quan đến đời sống kinh tế ở mỗi địa phương nên để địa phương thực hiện. Việc phân cấp cần dựa trên nguyên tắc thống nhất của nền hành chính quốc gia, bảo đảm tính chất của một nhà nước đơn nhất, nhưng phải đề cao tính tự chủ của địa phương trên nền tảng lợi thế so sánh, năng lực cạnh tranh của các địa phương, các vùng kinh tế và các đô thị. Đồng thời, việc phân cấp cũng cần được thực hiện theo hướng việc gì cấp dưới, địa phương làm tốt thì giao cho cấp đó thực hiện; cấp nào giải quyết sát thực tế hơn, có điều kiện thực hiện và có hiệu quả hơn thì giao nhiệm vụ, thẩm quyền cho cấp đó. Nhiệm vụ của cấp nào thì cấp đó chịu trách nhiệm toàn bộ, có thẩm quyền đầy đủ (tự quyết, tự quản đối với công việc được giao; không trùng lặp giữa việc do Trung ương làm với việc của địa phương làm và công việc giữa các cấp chính quyền trong phạm vi một địa phương với nhau nhằm tránh sự đùn đẩy trách nhiệm, chồng chéo, lẫn lộn, cản trở trong hoạt động).

Cần chuyển nền hành chính còn nặng về mục tiêu quản lý, bao cấp trách nhiệm dân sự của công dân sang nền hành chính mang tính chất phục vụ. Trong nền kinh tế thị trường, Nhà nước không quản lý xã hội theo phương thức bao cấp trách nhiệm dân sự của công dân hay nói cách khác là không hành chính hóa các quan hệ dân sự mà Nhà nước cần nâng cao vai trò trách nhiệm của công dân trong các quan hệ dân sự. Việc xây dựng nền hành chính phục vụ cần dựa trên cơ sở hình thành các tổ chức cung cấp dịch vụ công, các định chế yểm trợ. Hiện nay luật pháp nước ta chưa chế định các định chế cung cấp dịch vụ công phi lợi nhuận. Cần xác định rõ bản chất của định chế cung cấp dịch vụ công phi lợi nhuận là các tổ chức cung cấp các dịch vụ công cho xã hội như : y tế, giáo dục, văn hóa, khoa học, dịch vụ đô thị, hỗ trợ pháp lý, hỗ trợ thông tin; các tổ chức khuyến nông, khuyến ngư... do các thành phần kinh tế và Nhà nước đầu tư; không phân biệt ai là chủ sở hữu được thành lập để phục vụ cho lợi ích chung của xã hội, của cộng đồng, mà nhà đầu tư không thu lợi nhuận về cho mình (nhà đầu tư không thu lợi nhuận không có nghĩa là tổ chức đó không hoạt động kinh doanh, mà phải mang tính chất kinh doanh nhằm tích tụ vốn để không ngừng phát triển). Để thực hiện vai trò này của Nhà nước, cần sớm xây dựng một đạo luật về các tổ chức dịch vụ công phi lợi nhuận. Khi có đạo luật này, thì vai trò quản lý Nhà nước chính là giám sát hoạt động của các tổ chức chứ không phải làm thay các tổ chức này.

Ts Trần Du Lịch
Ủy viên Ủy ban Kinh tế
Nguồn:daibieunhandan.vn

XEM BÀI GIẢNG TUYÊN TRUYỀN PHÁP LUẬT TẠI ĐÂY

XEM VIDEO HƯỚNG DẪN THỂ THỨC, KỸ THUẬT TRÌNH BÀY VĂN BẢN HÀNH CHÍNH

Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Tin mới

Thăm dò ý kiến

Đánh giá thái độ phục vụ của công chức Phòng Tư pháp thành phố Tam Kỳ

Thoải mái, dễ chịu, vui vẻ

Hướng dẫn tận tình, chu đáo

Hướng dẫn thờ ơ, qua loa

Ý kiến khác

Bài giảng Luật An ninh mạng và quy tắc ứng xử trên mạng xã hội